Sabtu, 28 Mei 2022

BELAJAR MACAPAT MALANGAN


Belajar Macapat Malangan
Di Museum Mpu Purwa Kota Malang
Bersama Cak Marsam Hidayat




Satu tahun yang lalu tepatnya tanggal 6-9 April 2021 saya diminta oleh Cak Safarudin Balok dari Balai Bahasa Jawa Timur jadi Narasumber Macapat Malangan.

Macapat itu apa ?

Mendengar istilah Macapat pikiran kita sudah menebak bahwa yang muncul pasti ada sekelompok Bapak Bapak berpakaian Sorjan memakai Blangkon kemudian nembang / bercerita tentang kisah perjalanan Nabi Yusuf dan cerita Ahmad Muhammad.

Apa benar Macapat hanya sebatas itu ?
Ternyata tidak.

Menurut Ki Soleh Adi Pramono sst.

Macapat artinya MACA ( membaca )

Maca sepisan arane Tembung dadi Tembang. Maca saloro arane Tembang Gedhe. Maca Satelu arane Tembang Tengahan. Maca Sa Papat arane Tembang Alit yang disebut Macapat.

Macapat adalah Seni Membaca cerita dalam bentuk Tembang yang disebut Macapatan.

Membaca / bercerita dalam bentuk tembang Jawa yang bernama Macapatan sebenarnya tidak hanya bercerita tentang kisah perjalanan Nabi Yusuf dan Amad Muhamad atau Serat Tapel Adam, namun karena terbatasnya informasi dan pengetahuan tentang Macapat yang sebenarnya maka yang kita ketahui hanya Serat Yusuf, Serat Amad Muhamad dan Serat Tapel Adam dalam acara Kelahiran Pernikahan dan Syukuran.

Sesungguhnya Macapat itu sangat luas tanpa batas.

Macapat masih hidup dan berkembang di wilayah Pakisaji, Kepanjen, Sumber Pucung, Kasembon, Ngantang, Wonosari, Tumpang, Poncokusumo dan Gubuk Klakah.

Macapat Malangan bisa kita lihat dalam acara Padhang Bulanan Candhi Jago yang digagas Ki Soleh Adi Pramono Sst. Pimpinan Padepokan Seni Mangun Dharma Tumpang.

Yang bisa dibaca dan ditembangkan dalam Macapatan sangat banyak sekali tergantung kebutuhan. Bahkan menurut Budayawan Malang yang ber latar belakang Koreografer Dhalang Wayang Topeng dan Dhalang Wayang Jeg dong Malangan ini, semua Serat bisa dibaca. Dan di tembangkan dalam acara Macapatan.

Di Kafe Mesem Tumpang acara Padhang Bulanan setiap tanggal 14 Pornama Ki Soleh Adi Pramono Sudah banyak menyuguhkan naskah macapat yang bervariasi Mulai Serat Mangun Dharma, Serat Kunjara Karna. Serat Sri Sedhana, Serat Centhini sampai Serat Sabdo Palon bahkan semua cerita Babad maupun cerita yang bersumber dari Epos Ramayana dan Mahabharata yang berbentuk tembang sebenarnya bisa di jadikan bahan Macapatan.

Macapat adalah Karya Sastra yang di dalamnya terkandung wewarah agung terkandung ajaran Budi Pekerti luhur, maka kegiatan Belajar Macapat yang di selenggarakan Dinas Pendidikan dan Kebudayaan Kota Malang wajib kita apresiasi dan kita teladani.

Kegiatan Workshop/ Pelatihan Macapat di Museum Mpu Purwa ini adalah yang kedua kalinya, yang pertama tahun 2021 kemudian di lanjutkan 25 Mei Tahun 2022.

Peserta adalah SMP Negeri dan Swasta se kota Malang.

Dengan belajar tembang Macapat di harapkan anak anak semakin percaya diri dan semakin mencintai Ibu Pertiwi.
Macapat Malangan pada hakekatnya sama dengan Macapat daerah lain seperti Macapat Mataraman Macapat Pesisiran, namun yang berbeda hanya luk gregel dan cengkoknya.

Selain perbedaan diatas, Macapat Malangan selalu diawali dengan tembang macapat Asmaradhana seperti berikut ini :


Macapat Asmaradhana Malangan

1     2    3 5   5  5  5  5

Ing sun a mi wi ti mu ji

1       2   2    2   2   2           2   23232
Ywa ne but na ma hyang suk ma

2         2  2     2         2    2     2      2      2
Kang pa ring murah ing ndu nya mang ke

3   3     3  3    2    2  2     2
Te mbe a khi ring a khe rat

2       2   2  2  1  1   1    1
Kang pi nu ji da tan pe gat

5          6   1        2   2   2   2 3 2 3232
Ngga njar wong ka we las a yun

1  1    1    1  5       5       2   3    21. 5611
A nga pu ra wong kang do sa auoa


Asmaradana Pelog Barang

7    7   7    5   5     6     7.  67

Ki tab mu sa Rar ing ang git

2      5       5     5   5   5  65 32
Duk sang Pra Bu Ja ya ba ya

5     6    7    64  2  3   4 34
Ing Ke di ri ke da ton e

1     2 2 2   2     2    2    2
Ra tu a ga gah pra ko sa

2     3 5   2       3     2     2
Tan a na kang ma lang a

2    3      4    4   4    4    4   56532
Pa rang mu ka sa mya te luk

2      2   2   2  2  2    2    465321
Pan sa mi a jrih se dan ya


Mengingat workshop Macapat Malangan kali ini untuk Pembelajaran anak anak maka dicarikan tembang Macapat malangan yang mudah dipelajari seperti Macapat Pucung dan Kinanthi seperti berikut ini :

Macapat Pucung Malangan

6     3       2  2
Wis rong ta hun

2       3   5     5   5    6     5  3
Gak gu yon ba rek kan ca ku

1    2   6    3    2  1
Se ko lah ndik o mah

2  3  5   5   5  56 1     65
A ra ne se ko lah Da ring

2     2  3  1
Ga ra ga ra

6 1    2   3   5      6   5  3         6 1 22
A na Pa ge bluk ko ro na ……a u a

6   3  2     2
Pu ji Syu kur

2     3     5       5          5    6  5  3
Ma dep mring hyang ma ha a gung

1    2    6   3   2 1
Ko Ro na wis i lang

2     3  5    5   5  56 1 65
Wis a doh sa ka bi la hi

2     2      3     1
Ten trem a yem

6    1      2   3         5    6    5    3 6122
Ka beh ma nggiha Ra har ja auoa

6  3  2  2
Il mu i ku

2    3  5   5   5    6    5 3
Ka la ko ne kan thi la ku

1    2   6 3    2    1
Le ka se la wan kas

2   3    5    5    5     56 165
Te ge se kas nyan to sani

2    2    3   1
Se tya bu dya

6   1       2   3      5   6     5  3      5611
Pa nge ke sing dur ang ka ra... Aouuo


Macapat Kinanthi Malangan slendro sanga

5   5      5     5       1   2     1     6
Ki  Dul  me ndung e lor    me ndung
Sa Ben di   na      te nguk te  nguk

6      1      5   3 5    5    65 32
U      dan so re r   i mis ri    mis
Ngra sak  na ta ngi se  a     ti

5   6     1   61   5   3    3  3
Ba njir ke lem ing da. ra tan
Ke ba nge ten ro  go  ku lo

3 3     3    5        1     1      61  65
A rep nya brang wo te     kin  tir
U rip pi    san    nan dang se dih

2    3   3.   3   5     2      32    1
So po bi   sa nya brang e    na
A na ndu nya o   Ra      be  tah

2     3       3  3          5   5      65   32
Da di       ti  mbang an Wak  ma  mi
Ti mbang u rip         lu wung ma ti


Macapat Dhandanggula Malangan

3   5      6  6  6   6  6  6   6   6  7  7
La mun si ra Ar sa a ge gu ru ka ki

6 5   3       3   3       5  6        7   723276
A mi liha ma Nung sa kang nya ta

3    5       6    7   5     3 5    6
Ing kang be cik mar ta ba te

6    7    2   2    3     7   323
Ku Du we ruh ing ku Kum

6        7    3  2      2    2      2   2    2
Kang ngi ba dah lan kang wi Ra ngi

5      6    7  7    7       7  67
Syu kur o Leh wong ta pa

3     2       72    7   72     3276
Ing kang wus ma Nung kul

6      7   2     3    3     3    3   3
Tan pa mrih pa Weh ing Li yan

2 2  23    2   7  6   6  6    6  7  2   3
I ku pan tes si ra gu ron a na ka ki

3     3  3   3    2      4  3    6722

Sar ta ne KA wruh a  na auua
Ma ca pat Si nom Mala  ngan

2      2   2  2    1       1    6 1
Nek ka te ngo ngak se ga ra

5    3      3  3      1   1         2 35
Ma mpi ra nang go ndang le gi

5    6     1      6   1      5    3    2
Sa mpe yan eng kuk tak ter na

2      2    2      3     2     2   2      2
Cek gak sam pek nya sar mar gi

6    6     6  6    6 6    1
Ba njar jo den li wa ti

5    3   2 1      3    3    3   3    211
Pa ge la ran trus Su wa ru..auuu

1   2   3 5 5   5    5    565
Ki du le a na Je mba tan

2     3   5    3 1    1   61 65
Wo no ker to Do ko sa    ri

5      6  1     2    2        2   2      2
Ban tur ngi Dul terus Sri Gon co

3   3   3   2          5611
Ba le ka mbang auuuuaaang

2      2 2      2  1       1  6    1
Nek te kan pi nggir se ga ra

5    3      3     3     1 1 2 35
Sa mpe yan sing a ti a ti

5     6        1 6   1   5  3    2
Mu nggah a Pu re Is mo yo

2    2    2  3  2     2    2   2
Pa pa ne ti yang se me di

6      6      6     6    6   6   1
Nge tan nang Ba jul ma ti

5   3  2    1   3   3          3 32     11
Go a Chi na Se ndang Bi ru ...auuu

1 2  3 5  5       5 5     565
A ja la li nang U nga pan
  
2    3         5    3    1     1    61 65
Ko ndang Me rak den am pi   ri

5    6   1    2      2     2 2    2
Su pa ya Jang Kep la ku ne

3         3    3    3    3   3       2
Nang ngli yep lan Mo da ngan

11 
 ...
auan

2     2    2    2 .    1    1     6   1
Pra wa ne wong Lo wok do ro

5  3  3 3   1    1   2  35
I sik ci lik nja luk ra bi

5     6  1       6       1     5    3  2
Sun a dang neng Mer go so no

2    2    2  3     2     2   2  2
Ku tho la was den ba le ni

6   6  6     6      6    6   1
Jo di pan kang Wi nar ni

5    3   2       1       3    3    3 2       1
Te me nggu ngan da lem i pun... Auon

1   2  3     5    5   5 5   565
Ke lo jen lan ka yu ta ngan

2 . 3  5      35   1 1 61 65
Ka u man den i sin i sin

5.     6   1.     2   2.  2  2  2
Wus gu ma lun ca ndi a ne

3     3  3   2     3211
Gal u ga lan auan



Makalah di sampaikan pada Workshop Macapat Malangan hari Rabu Legi ,25 Mei 2022 di Museum Mpu Purwa Kota Malang. (ki_Marsam)



Share:

0 komentar:

Posting Komentar

BTemplates.com